{"id":705,"date":"2025-10-02T15:24:35","date_gmt":"2025-10-02T15:24:35","guid":{"rendered":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/?p=705"},"modified":"2025-10-02T15:24:35","modified_gmt":"2025-10-02T15:24:35","slug":"spij-kochanie-spij-joanne-harris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/2025\/10\/02\/spij-kochanie-spij-joanne-harris\/","title":{"rendered":"“\u015apij, kochanie, \u015bpij” – Joanne Harris"},"content":{"rendered":"\n

Rzadko trafiam na ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra wci\u0105ga od pierwszej strony i od razu daje poczucie, \u017ce \u201cb\u0119dzie bola\u0142o\u201d \u2013 w dobrym tego s\u0142owa znaczeniu. \u015apij kochanie, \u015bpij <\/em>Joanne Harris to w\u0142a\u015bnie tego typu powie\u015b\u0107. Nie jest to \u0142atwa ani lekka historia do poduszki. To duszny, gotycki koszmar, kt\u00f3ry prowadzi nas w sam \u015brodek wiktoria\u0144skiego Londynu \u2013 miasta cuchn\u0105cego wilgoci\u0105, chorob\u0105 i hipokryzj\u0105. Miasta, w kt\u00f3rym kobiety s\u0105 ozdobami, trofeami lub narz\u0119dziem do celu – nigdy w pe\u0142ni sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Harris si\u0119ga po odwa\u017cny zabieg narracyjny: oddaje g\u0142os kilku pierwszoosobowym narratorom. Widzimy wi\u0119c \u015bwiat oczami oprawc\u00f3w i ofiar. Henry, m\u0105\u017c-tyran, kt\u00f3ry pod p\u0142aszczykiem moralno\u015bci i \u201edobra \u017cony\u201d zamienia jej \u017cycie w piek\u0142o, korzystaj\u0105c z pieni\u0119dzy i pozycji jako narz\u0119dzi w\u0142adzy. Mose, kochanek, traktuj\u0105cy Effie jak pi\u0119kn\u0105 i ciekaw\u0105 zabawk\u0119, kt\u00f3r\u0105 trzeba z\u0142ama\u0107 i wyrzuci\u0107, gdy sprawy zaczn\u0105 przybiera\u0107 zbyt powa\u017cne tony. I wreszcie Fanny \u2013 matka, kt\u00f3ra po stracie dziecka nie zna ju\u017c niczego poza pragnieniem zemsty. Czytelnik zostaje wepchni\u0119ty w labirynt cudzych my\u015bli, bez drogowskaz\u00f3w i podpowiedzi. Co ciekawe – Harris nie nazywa narrator\u00f3w (\u017caden rozdzia\u0142 nie jest podpisany, czyje \u201cPOV\u201d aktualnie poznajemy), ka\u017ce nam samym rozpoznawa\u0107 ich g\u0142osy. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to poczucie zagubienia jest zamierzone \u2013 tak jak Effie, b\u0142\u0105dzimy w\u015br\u00f3d cudzych \u017c\u0105dz i opowie\u015bci, coraz mocniej zapl\u0105tani w mroczn\u0105 sie\u0107.

XIX-wieczny Londyn i mroczny klimat epoki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Du\u017ce wra\u017cenie robi spos\u00f3b, w jaki Harris oddaje atmosfer\u0119 miasta. Czu\u0107, \u017ce to nie tylko t\u0142o, ale pu\u0142apka dla wszystkich bohater\u00f3w. Ulice s\u0105 zimne, \u015bliskie, cuchn\u0105ce, pe\u0142ne chor\u00f3b i biedy. Wn\u0119trza \u2013 pracownia artysty, dom publiczny Fanny, sypialnia Effie \u2013 s\u0105 klaustrofobiczne, przesycone obsesj\u0105, z unosz\u0105c\u0105 si\u0119 woni\u0105 choroby. To Londyn, w kt\u00f3rym nie ma \u015bwiat\u0142a, istnieje tylko mrok i cienie. Gotyk tutaj to nie zamki i ruiny, ale zwyczajne pokoje, w kt\u00f3rych kryje si\u0119 co\u015b gorszego ni\u017c duchy: ludzka przemoc, wyrachowanie i egoizm.<\/p>\n\n\n\n

Oczami ofiar i potwor\u00f3w<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Effie, g\u0142\u00f3wna bohaterka, wydaje si\u0119 na pocz\u0105tku delikatna, wr\u0119cz przezroczysta \u2013 eteryczna dziewczyna, zjawa, kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo zrani\u0107. Ale w miar\u0119 rozwoju fabu\u0142y odkrywamy w niej co\u015b wi\u0119cej: mrok, niejednoznaczno\u015b\u0107, a mo\u017ce nawet cie\u0144 ob\u0142\u0119du. Harris nie pozwala nam jej jednoznacznie zdefiniowa\u0107, i to czyni j\u0105 fascynuj\u0105c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Fanny to kobieta skrzywdzona, kt\u00f3r\u0105 \u015bwiat zmusi\u0142, by zamieni\u0142a sw\u00f3j b\u00f3l w zemst\u0119. Harris ukazuje, jak przesz\u0142o\u015b\u0107 i trauma bohater\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105 atmosfer\u0119 historii, czyni\u0105c j\u0105 poruszaj\u0105c\u0105 i niepokoj\u0105c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Z kolei Henry i Mose to drapie\u017ccy, seksualni oprawcy, kt\u00f3rzy poluj\u0105 na m\u0142ode dziewcz\u0119ta. W normalnej gotyckiej powie\u015bci byliby p\u0142askimi czarnymi charakterami, ale Harris daje im g\u0142os. I tu zaczyna si\u0119 najwi\u0119kszy niepok\u00f3j \u2013 bo s\u0142uchamy ich, wchodzimy w ich motywacje, i chocia\u017c nigdy nie przestaj\u0105 by\u0107 potworami, to przez chwil\u0119 widzimy \u015bwiat ich oczami.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Gotyk + opresja = epoka wiktoria\u0144ska<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

To, co w tej powie\u015bci najbardziej uderza, to gotyk jako narz\u0119dzie obna\u017cenia spo\u0142ecznych struktur. Wiktoria\u0144ska Anglia by\u0142a \u015bwiatem opresyjnym dla kobiet \u2013 zamykanych w domach, szpitalach psychiatrycznych, domach publicznych i pracowniach, sprowadzanych do r\u00f3l \u017con, c\u00f3rek, prostytutek i modelek. Harris pokazuje, \u017ce w takim \u015bwiecie nie potrzeba duch\u00f3w, by zrodzi\u0107 groz\u0119. Wystarczy patriarchat, kt\u00f3ry sam w sobie jest koszmarem.

Mistycyzm i co\u015b dla wielbicieli historii o duchach

<\/strong>M\u00f3wi\u0105c, \u017ce od ksi\u0105\u017cki wr\u0119cz bije gotycki klimat, mam r\u00f3wnie\u017c na my\u015bli fakt, \u017ce pojawi si\u0119 w niej klimat XVIII i XIX-wiecznych historii o duchach.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c tarot, kt\u00f3ry przewija si\u0119 przez powie\u015b\u0107, pe\u0142ni rol\u0119 dodatkowej symboliki. Karty, kt\u00f3re zwykle nios\u0105 swego rodzaju nadziej\u0119, Harris zamienia w znaki traumy, b\u00f3lu a nawet \u015bmierci. To, co w mistyce mia\u0142o dawa\u0107 ukojenie, tutaj staje si\u0119 kolejnym narz\u0119dziem l\u0119ku.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u015apij kochanie, \u015apij<\/em><\/strong> to powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie daje nadziei. Nie ma tu katharsis, nie ma wyzwolenia. Jest b\u00f3l, obsesja i pokazanie, jak \u201ezwykli\u201d ludzie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 oprawcami, kiedy w\u0142asne pragnienia stawiaj\u0105 ponad cudze \u017cycie. Ale w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu ta ksi\u0105\u017cka zostaje w g\u0142owie. To klasycznie gotycka opowie\u015b\u0107 \u2013 duszna, mroczna, przesi\u0105kni\u0119ta erotyzmem i \u015bmierci\u0105 \u2013 a jednocze\u015bnie mocno wsp\u00f3\u0142czesna w swojej krytyce opresji wobec kobiet. Nie jest to ksi\u0105\u017cka dla ka\u017cdego. Je\u015bli szukasz lekkiego wiktoria\u0144skiego romansu lub krymina\u0142u \u2013 uciekaj. Je\u015bli jednak chcesz wej\u015b\u0107 w mrok, da\u0107 si\u0119 op\u0119ta\u0107 przez cudze obsesje i zobaczy\u0107, jak mi\u0142o\u015b\u0107 i po\u017c\u0105danie mog\u0105 zamieni\u0107 si\u0119 w narz\u0119dzia zniszczenia \u2013 \u015apij kochanie, \u015apij <\/em>jest lektur\u0105, kt\u00f3ra zostanie z Tob\u0105 na d\u0142ugo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rzadko trafiam na ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra wci\u0105ga od pierwszej strony i od razu daje poczucie, \u017ce \u201cb\u0119dzie bola\u0142o\u201d \u2013 w dobrym tego s\u0142owa znaczeniu. \u015apij kochanie, \u015bpij Joanne Harris to w\u0142a\u015bnie tego typu powie\u015b\u0107. Nie jest to \u0142atwa ani lekka historia do poduszki. To duszny, gotycki koszmar, kt\u00f3ry prowadzi nas w sam \u015brodek wiktoria\u0144skiego Londynu \u2013…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":706,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","footnotes":""},"categories":[7,1],"tags":[],"class_list":["post-705","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mian-page","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/705","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=705"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/705\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":707,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/705\/revisions\/707"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pachnacecynamonem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}